Onze advocaten intellectueel eigendom hebben veel ervaring op hoog niveau en hebben gewerkt met gerenommeerde bedrijven als Ryanair, Unilever en Bosch. Wij zijn klantgericht, toegewijd en proactief en onze werkwijze is transparant: wij zeggen wat wij doen en doen wat wij zeggen. Volgens het wereldwijd grootste onderzoek naar het presteren van advocatenkantoren (The Legal 500) werken wij bovendien uitzonderlijk goed samen en hebben wij diepgaande kennis. Deze kennis en ervaring zetten wij graag in om u verder te helpen. U kunt direct contact met ons opnemen via telefoon, email of contactformulier. U kunt uiteraard ook met ons algemene nummer bellen om te kijken welke advocaat intellectueel eigendom u het beste kan bijstaan.

 

Over intellectueel eigendom

Met intellectueel eigendom wordt bedoeld het eigendom op voortbrengsels van de menselijke geest. Dus geen fysieke zaken, maar intellectuele creaties als een ontwerp of kunstwerk. Het intellectueel eigendomsrecht is ervoor om te voorkomen dat intellectuele creaties zonder toestemming gekopieerd of openbaar gemaakt kunnen worden. Daarbij kunt u denken aan het kopiëren van een ontwerp van een jurk of de tekst van een boek, maar bijvoorbeeld ook het onrechtmatig gebruik van een merk.

Binnen het intellectueel eigendomsrecht wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende specifiekere rechtsgebieden. Wij hebben in het bijzonder veel ervaring met het auteursrecht, merkenrecht, databankenrecht, modellenrecht en handelsnaamrecht.

Auteursrecht

Auteursrecht is het exclusieve recht van een maker op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst om zijn werk te verveelvoudigen of openbaar te maken. Onder openbaar maken valt onder meer het publiceren van een boek of het opvoeren van een toneelstuk. Onder verveelvoudigen valt het kopiëren van een CD of het vertalen van een boek. Bij een filmproductie zijn er veel verschillende makers van het auteursrechtelijk werk.

Als alle makers die bijdragen aan de film – bijvoorbeeld de scenarioschrijver – zich zouden kunnen verzetten tegen het openbaar maken van een film zou dit het maken van films heel lastig maken. Daarom worden de makers van een filmwerk geacht het recht op openbaarmaking en verveelvoudiging van de film te hebben overgedragen aan de producent van de film. Hier staat tegenover dat de producent een billijke vergoeding jegens de makers is verschuldigd. Dit geldt niet voor degene die de muziek heeft gemaakt bij een filmwerk. Dat dient apart geregeld te worden.

 

Verkrijging van het auteursrecht

Er is pas sprake van een auteursrechtelijk beschermd werk als dit werk een “eigen oorspronkelijk karakter” heeft en het werk het “persoonlijk stempel van de maker” draagt. Een werk heeft een eigen oorspronkelijk karakter wanneer het werk niet is ontleend aan een ander werk. Een werk draagt het persoonlijk stempel van de maker wanneer het werk het resultaat is van creatieve keuzes. In de praktijk blijkt dat de vraag of een werk aan het auteursrechtelijk werkbegrip voldoet per geval wordt beoordeeld. Belangrijke vraag is hierbij of het voldoende origineel is.

 

Auteursrechtinbreuk

Als iemand anders uw auteursrechtelijk beschermd werk openbaar maakt of verveelvoudigd zonder dat u daarvoor toestemming hebt gegeven, is sprake van een auteursrechtinbreuk. Niemand mag bijvoorbeeld zonder toestemming van de fotograaf zijn foto’s professioneel gebruiken, ook niet als deze gemakkelijk van het internet af te halen zijn. Een foto kan wel worden gebruikt als citaat, als de foto bijvoorbeeld verkleind wordt weergegeven bij een artikel.
Een boek mag niet zonder toestemming van de schrijver worden verfilmd, want dan is sprake van verveelvoudiging; de film wordt ontleend aan het boek.
Bij gebruiksvoorwerpen (werken van toegepaste kunst, bijvoorbeeld meubels), wordt een mogelijke auteursrechtinbreuk getoetst aan het ’totaalindrukkencriterium’: als een werk zodanig de auteursrechtelijk beschermde trekken van het eerdere werk overneemt dat de algemene indrukken van beide werken overeenkomen dan is sprake van een auteursrechtinbreuk.

 

Licentieovereenkomst

Via een licentieovereenkomst kan een auteursrechthebbende zijn rechten op het werk tijdelijk aan een andere partij overdragen tegen een financiële vergoeding. Op deze manier kan een andere partij het werk exploiteren (bijvoorbeeld een schrijver verleent via een licentie de rechten op zijn boek aan een filmproducent), maar verliest de maker niet de gehele zeggenschap over het werk zoals dat bij overdracht wel het geval is. De maker kan in een licentieovereenkomst voorwaarden verbinden aan het verstrekken van de licentie. Een vereiste is dat de licentieovereenkomst schriftelijk wordt vastgelegd.

 

Persoonlijkheidsrechten

Zelfs als de maker van een auteursrechtelijk werk er voor kiest om zijn werk te verkopen, dan heeft hij nog altijd de persoonlijkheidsrechten die op het werk rusten. Door deze persoonlijkheidsrechten blijft de maker invloed hebben op zijn werk, ondanks een eventuele overdracht. Zo heeft de maker altijd het recht om zijn naam vermeld te zien bij zijn werk. Ook behoudt de maker het recht om zich te verzetten tegen een wijziging van zijn werk door anderen in ongepaste vorm of context. Omgekeerd behoudt hij ook het recht om de door hem nodig geachte wijzigingen aan te brengen aan het werk. De maker kan van deze rechten geen afstand doen. Het gebruiken van een foto van een bekende voetballer op de website werd door de Rechtbank Amsterdam onrechtmatig geacht. Er was geen toestemming van de fotograaf om de foto openbaar te maken, en bovendien was de naam van de fotograaf niet vermeld.

Merkenrecht

Een merk onderscheidt uw producten of diensten van die van de concurrent. Zonder merken kan het voor consumenten lastig zijn producten van verschillende producenten uit elkaar te houden. Een merk moet niet worden verward met een handelsnaam. Een merk is de naam waaronder een product of dienst wordt verkocht. Een handelsnaam is de naam waaronder een onderneming wordt gedreven. Het belangrijkste verschil is dat een merk moet worden ingeschreven om bescherming te verkrijgen, bij een handelsnaam geldt dat niet.

 

Verkrijging merkenrecht

Het merkenrecht beschermt een ingeschreven teken tegen het gebruik van hetzelfde teken door andere bedrijven. Om een merk te beschermen moet deze worden ingeschreven bij het Benelux Bureau voor de Intellectuele Eigendom, of bij het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie voor de verkrijging van een Uniemerk. Een Uniemerk biedt bescherming in alle lidstaten van de EU.

Voor een geldige inschrijving moet een merk voor grafische voorstelling vatbaar zijn. Dit kan een logo zijn, een kleurencombinatie, een cijfercombinatie, letters, of een 3D model. Visuele waarneembaarheid is overigens geen vereiste; ook een geur kan bijvoorbeeld worden ingeschreven als merk.
Daarnaast moet een merk onderscheidend vermogen hebben. Beschrijvende aanduidingen zoals ‘rode aardbeien’ of ‘glutenvrije koekjes’ voldoen hier bijvoorbeeld niet aan. Het merk moet de consument immers helpen om te herkennen dat bepaalde producten van een bepaalde producent afkomstig zijn.

 

Inbreuk

Bij een geldig merkenrecht kan de merkhouder op grond van zijn uitsluitend recht derden verbieden het merk te gebruiken voor dezelfde producten of diensten. Dit geldt ook voor tekens die niet identiek zijn, maar overeenstemmend zijn met een ingeschreven merk. Er kan dan bij de consument verwarring ontstaan over de herkomst van het product.

Als eenzelfde of een vergelijkbaar teken wordt gebruikt voor andere, niet vergelijkbare producten of diensten, kan het gebruik daarvan worden verboden als het om een bekend merk gaat en er ongerechtvaardigd voordeel wordt getrokken uit of afbreuk gedaan aan het onderscheidend vermogen of de reputatie van dat bekende merk.

In een zaak tussen Coca-Cola en Master Cola oordeelde het EU Gerecht dat er ongerechtvaardigd voordeel wordt getrokken uit een merk op het moment dat: “een poging tot exploitatie van en meesurfen op de grote bekendheid van dat merk, en dat in dat geval daarom het begrip „gevaar voor meeliften” wordt gebruikt. Met andere woorden, het betreft het gevaar dat het imago van het bekende merk of de door dit merk opgeroepen kenmerken worden overgedragen op de door het aangevraagde merk aangeduide waren, zodat deze waren wegens die associatie met het bekende oudere merk gemakkelijker kunnen worden verhandeld”.

 

Nieuwe merkenrechtrichtlijn

Vóór 13 januari 2019 moet de nieuwe merkenrechtrichtlijn (richtlijn 2015/2436) worden geïmplementeerd in het Benelux Verdrag voor de Intellectuele Eigendom. Deze richtlijn heeft onder meer tot gevolg dat het vereiste van “voor grafische voorstelling vatbaar” niet meer wordt gesteld. De afschaffing van deze eis zorgt er voor dat minder traditionele merken ook kunnen worden geregistreerd, bijvoorbeeld klanken.

Databankenrecht

In de huidige digitale wereld is het raadplegen en kopiëren van informatie gemakkelijk geworden. Bedrijven doen grote investeringen in geautomatiseerde informatiesystemen die de door het bedrijf verzamelde informatie op een gemakkelijke wijze toegankelijk maken. Om deze investering te beschermen is het databankenrecht in het leven geroepen. De inhoud van een dergelijke databank kan voor een onderneming van levensbelang zijn en daarnaast een grote waarde vertegenwoordigen. Het databankenrecht verleent de producent bescherming tegen het zonder zijn toestemming opvragen en/of hergebruiken van substantiële delen van de inhoud van zijn databank.

 

Verkrijging databankenrecht

Om bescherming via het databankenrecht te verkrijgen moet een databank aan verschillende eisen voldoen. Het moet gaan om een verzameling van werken, gegevens of andere zelfstandige elementen. Dat wil zeggen dat de gegevens niet alleen in onderling verband waarde hebben. De inhoud van de databank moet systematisch of methodisch geordend zijn en afzonderlijk met elektronische middelen of op andere wijze toegankelijk zijn. Ten slotte moet de verkrijging, controle of presentatie van de inhoud getuigen van een (kwantitatieve of kwalitatieve) substantiële investering. Deze substantiële investering moet gericht zijn op de databank zelf en niet op een andere activiteit waarvan de databank een (toevallig) bijproduct is. De substantiële investering mag ook niet gericht zijn op de verzameling van gegevens die in de databank worden opgenomen. Degene die de gegevens creëert hoeft ze immers niet meer te verzamelen. De verzameling ontstaat dan vanzelf en dus kan er geen sprake zijn van een investering in het verzamelen van de gegevens.

Het Hof van Justitie van de EU oordeelde in dit kader dat een bedrijf dat paardenrennen organiseerde en daarvoor data en tijdsschema’s vaststelde, locaties bepaalde en registreerde welke paarden aan de race deelnamen moet worden gezien als ‘het creëren van gegevens’ en dus niet kwalificeert als een (substantiële) investering in een databank. Een ander bedrijf dat de gegevens over de paardenrennen hergebruikte maakte dus geen inbreuk op een databankenrecht omdat er geen substantiële investering was gedaan in de databank. De informatie was louter een bijproduct van het organiseren van paardenrennen. Het recht op een databank ontstaat op het moment dat de databank is voltooid óf op het moment dat de databank aan het publiek ter beschikking wordt gesteld. Registratie is niet nodig.

 

Inbreuk op databankenrecht

Met de verkrijging van een databankenrecht verkrijgt de producent van de databank het uitsluitende recht tot het opvragen of hergebruiken van een substantieel deel van de inhoud van zijn databank. Een niet-substantieel deel van de databank mag onder omstandigheden wel worden opgevraagd of hergebruikt. De vraag is natuurlijk wanneer hiervan sprake is. Wanneer vraagt iemand een substantieel deel van de inhoud van een databank op?

Het vereiste van ‘een substantieel deel’ kan verwijzen naar de hoeveelheid opgevraagde en hergebruikte gegevens in verhouding tot de gehele databank. Het kan ook verwijzen naar de omvang van de investering in de verkrijging, de controle of de presentatie van de inhoud van de opgevraagde en/of hergebruikte gegevens.

Het Hof Den Haag oordeelde dat de website www.autotrack.nl als een databank kwalificeerde. Deze website geeft aan de internetgebruiker toegang tot een online verzameling van advertenties voor de verkoop van auto’s. De verzameling wordt dagelijks bijgewerkt; het gaat om ongeveer 190.000 tot 200.00 advertenties. Innoweb, ook een zoekmachine voor advertenties van auto’s, doorzocht met elke zoekterm die door een internetgebruiker werd ingevoerd verschillende andere databanken, onder meer die van autotrack. Het Hof oordeelde dat Innoweb daarmee een substantieel deel van de inhoud van de databank van autotrack gebruikte en dus inbreuk maakte op het databankenrecht van autotrack.

 

Beschermingsduur

Een databankenrecht eindigt na 15 jaar, gerekend vanaf 1 januari volgend op het jaar waarin het databankenrecht is ontstaan. Op het moment dat er een substantiële wijziging aan de databank wordt aangebracht die blijk geeft van een (nieuwe) substantiële investering ontstaat er opnieuw een databankenrecht.

 

Samenloop met auteursrecht

Het databankenrecht laat het auteursrecht onverlet. De producent van een databank moet dus bij het opnemen van gegevens in de databank letten op eventuele andere IE rechten die daarop kunnen rusten. Een databank zelf kan niet door zowel het auteursrecht als het databankenrecht worden beschermd. Het auteursrecht kan echter wel de keuze of rangschikking van de inhoud van de databank beschermen. Deze rangschikking of keuze kan immers een ‘eigen oorspronkelijk karakter en persoonlijk stempel van de maker’ dragen, het criterium voor auteursrechtelijke bescherming.

Modellenrecht

Het modellenrecht is een belangrijk onderdeel van het intellectueel eigendomsrecht. Het modellenrecht beschermt het ontwerp van gebruiksvoorwerpen, of toegepaste kunst. Met name in de fashion-industrie wordt veel gebruik gemaakt van het modellenrecht, maar ook tekeningen, meubels, speelgoed, of de vormgeving van een auto kunnen worden beschermd door het modellenrecht. Het modellenrecht is van groot belang voor designers.Er bestaat zowel een ingeschreven, als een niet-ingeschreven modellenrecht. De eerste geeft een bescherming van 5 jaar, die vijf keer kan worden verlengd. Een niet ingeschreven modelrecht geeft drie jaar bescherming.

 

Verkrijging van het modellenrecht

Een (Benelux) modellenrecht moet worden ingeschreven bij het Benelux modellenregister om bescherming te verkrijgen. Bij een geldig depot verkrijgt de houder het recht om te vorderen dat anderen het gebruik van een identiek of vergelijkbaar model staken. Niet alle ontwerpen worden geaccepteerd bij het modellenregister. Een model moet voor bescherming aan twee eisen voldoen: nieuwheid en eigen karakter. Nieuwheid betekent dat het model waarvoor bescherming wordt gevraagd nooit eerder aan het publiek ter beschikking is gesteld door bijvoorbeeld publicatie, tentoonstelling of verkoop. Een (vrijwel) identiek model mag niet eerder op de markt zijn geweest. Is dat wel het geval, dan kan geen bescherming worden verkregen. Of de ontwerper wist van het eerdere model maakt daarbij niet uit.

De eis van eigen karakter houdt in dat de algemene indruk die het model wekt, verschilt van de algemene indruk die andere oudere modellen wekken bij de geïnformeerde gebruiker. Het kan zijn dat een model wel nieuw is, omdat er niet eerder een (vrijwel) identiek model op de markt is gebracht maar dit model toch geen andere algemene indruk wekt. In dat geval kan er geen modelrecht worden verkregen, want er wordt niet voldaan aan de eis van eigen karakter. Hoe groter het verschil tussen de algemene indruk van het model en eerdere oudere modellen, hoe groter de beschermingsomvang van het model is.

 

Modellenrecht inbreuk

Het criterium van eigen karakter is ook het criterium voor een inbreuk op modelrechten. Als een model eenzelfde algemene indruk wekt als een beschermd model, dan wordt er inbreuk gemaakt op het modelrecht. Zo stelde Apple dat Samsung met haar tablets inbreuk maakte op de modelrechten van Apple. Na een jarenlange procedure oordeelde de Hoge Raad in 2013 definitief dat de tablets van Samsung geen inbreuk maakten op de modelrechten van Apple omdat de Samsung modellen een andere algemene indruk wekten.

 

Samenloop met auteursrecht

Tussen het auteursrecht en het modellenrecht bestaat een grote overlap. Veel ontwerpen worden zowel door het auteursrecht als het modellenrecht beschermd.
Een model dat niet in aanmerking komt voor modellenrechtelijke bescherming omdat het niet nieuw is of geen eigen karakter heeft, kan dus nog wel auteursrechtelijk worden beschermd.

Het voordeel van een (ingeschreven) modellenrecht naast het auteursrecht is dat bij een inbreuk enkel hoeft te worden bepaald of het beweerdelijk inbreuk makende model voldoende afstand houdt, en niet ook óf er wel een geldig modelrecht is. Die horde is dan bij de inschrijving van het model al genomen.

Handelsnaamrecht

Le Poole Bekema adviseert regelmatig cliënten over het gebruik van handelsnamen. Hierbij kunt u o.a. denken aan geschillen omtrent inbreuk, het opstellen van co-existentieovereenkomsten en het voeren van domeinnaamprocedures.

 

Het voeren van een handelsnaam

Een handelsnaam is de naam waaronder een onderneming wordt gedreven. Een onderneming kan ook meerdere handelsnamen hebben als het verschillende namen gebruikt om producten te verkopen of diensten te leveren. Wanneer een handelsnaam lange tijd niet in het economisch verkeer wordt gevoerd, vervalt de bescherming.

 

Misleiding en verwarringsgevaar

Op grond van de Handelsnaamwet zijn er een aantal beperkingen aan het gebruik van handelsnamen. Het is verboden om een misleidende handelsnaam te voeren die een onjuiste indruk geeft van de onder die naam gedreven onderneming. Verder is het verboden een handelsnaam te voeren indien verwarring is te vrezen met een door een andere onderneming eerder rechtmatig gevoerde handelsnaam. Tegen een andere onderneming die uw handelsnaam of een daarmee overeenstemmende handelsnaam gebruikt, kan worden opgetreden. Zo oordeelde de rechtbank Gelderland dat de handelsnaam Flexperts verwarringwekkend overeenstemde met de handelsnaam Flexpert.

 

Beschrijvende handelsnamen

Het handelsnaamrecht biedt ook bescherming aan beschrijvende namen. Ondernemingen kiezen steeds vaker voor beschrijvende handelsnamen, omdat de online vindbaarheid hierdoor wordt vergroot. Van onrechtmatig gebruik van een beschrijvende handelsnaam is slechts sprake als er bijkomende omstandigheden worden gesteld.

Recentelijk bepaalde de Rechtbank Noord-Nederland in een geschil over de oudere handelsnamen webcam-sex en de jongere handelsnaam webcamsex dat de aanduiding webcam-sex wel verwarringwekkend is, maar dat eiser onvoldoende feiten had gesteld om aan te nemen dat sprake was van bijkomende omstandigheden. Bij bijkomende omstandigheden kan gedacht worden aan het nodeloos zaaien van verwarring, de concurrent zonder goede reden dwars zitten of het misbruik maken van de Google ranking van een andere onderneming.

 

Handelsnaam en/of merk?

Het handelsnaamrecht en merkenrecht zijn nauw met elkaar verwant, maar tussen de twee bestaat een aantal verschillen. Vaak worden merken en handelsnamen met elkaar verward. Een verschil tussen het merkrecht en het handelsnaamrecht is dat een recht op een handelsnaam wordt verkregen door het feitelijk gebruik van de naam door een onderneming. De onderneming die een handelsnaam als eerste in het maatschappelijk verkeer gebruikt, geniet de bescherming. Registratie van de handelsnaam bij de Kamer van Koophandel is voor het verkrijgen van een handelsnaamrecht niet verplicht. Dit in tegenstelling tot het merkenrecht, dat pas ontstaat na registratie van het teken in een merkenregister. Een logo wordt nooit beschermd door het handelsnaamrecht; een handelsnaam bestaat uit een of meerdere woorden. Als een handelsnaam ook als merk wordt gebruikt, dan kan het merk gedeponeerd worden bij het Benelux merkenbureau, mits aan de eisen voor een merk is voldaan. Klik hier voor meer informatie over het merkenrecht.
Een domeinnaam die een handelsnaam bevat kan in beginsel zowel via het handelsnaamrecht als via het merkenrecht worden beschermd. Om voor bescherming via het handelsnaamrecht in aanmerking te komen is dan wel vereist dat die handelsnaam daadwerkelijk wordt gebruikt in het handelsverkeer, bijvoorbeeld doordat deze op de website die via de domeinnaam toegankelijk is wordt gebruikt.