Alarmerende berichten over geweldsincidenten tegen journalisten

Vanuit de journalistieke hoek klinken steeds vaker alarmerende berichten over een toename in wantrouwen, agressie en zelfs geweld tegen journalisten en media-instellingen. Ook recent verschenen onderzoeken bevestigen dat de veiligheid van journalisten steeds vaker in gevaar komt en dat geweldincidenten tegen journalisten steeds vaker voorkomen.

Enkele recente voorbeelden zijn een radio DJ van FunX die met de dood bedreigd werd, geweldsincidenten tegen PowNed journalisten in Urk en een persfotograaf die met zijn auto door een shovel van de weg werd gereden. Volgens de Persvrijheidsmonitor 2020 zijn in 2020 bij PersVeilig, een initiatief dat zich bezighoudt met de veiligheid van journalisten, circa 120 meldingen binnengekomen van veiligheidsincidenten waarbij journalisten betrokken waren. 74 van deze meldingen hadden betrekking op bedreigingen.

De toename van agressie en geweld tegen journalisten is een zorgwekkende ontwikkeling, gelet op de negatieve consequenties voor de vrijheid van journalisten om hun werk te kunnen (blijven) doen. Inmiddels staat deze ontwikkeling vol in de belangstelling, maar blijft de vraag wat je als journalist of media-instelling kunt doen tegen bedreigingen of geweldsincidenten en of het loont om aangifte te doen bij de politie of het openbaar ministerie.

 

Strafbare feiten tegen journalisten

Journalisten worden, net als ieder ander, tegen strafrechtelijk handelen van anderen beschermd door het Wetboek van Strafrecht. Daarin is onder meer bepaald dat het dreigen en plegen van geweld, discrimineren, stalken, stelselmatig intimideren en vernielen van spullen, zoals apparatuur of voertuigen, verboden is.

Over het algemeen is bij geweldsincidenten eenvoudig vast te stellen of sprake is van strafrechtelijk handelen. In het geval van (be)dreigingen met geweld is dit niet altijd het geval. Iedereen heeft immers een recht op vrijheid van meningsuiting en dus ook mede het recht om onvrede over een journalist of media-instelling te uiten. Deze vrijheid is echter niet onbegrensd.

Of een uitlating te ver gaat en de strafrechtelijke grens overschrijdt hangt af van de specifieke omstandigheden van het geval. Het komt hierbij altijd neer op de vraag of bij de journalist onder de gegeven omstandigheden de redelijke vrees kon ontstaan dat hij of zij daadwerkelijk slachtoffer zou kunnen worden van het misdrijf waarmee wordt gedreigd (vgl. HR 14 juni 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ3717). Zowel de concrete bewoordingen van een bedreiging als de context waarin de bedreiging is geuit, spelen bij de beantwoording van die vraag een belangrijke rol. Van geval tot geval zal moeten worden beoordeeld of een uitlating toelaatbaar is of niet.

 

Aangifte door de werkgever en voorrang voor journalisten

In veel gevallen van gewelds- en bedreigingsincidenten tegen journalisten is sprake van strafrechtelijk handelen, maar wordt om verschillende redenen geen aangifte gedaan. Eén van de veelgehoorde redenen is dat de journalist zelf geen aangifte wil doen, bijvoorbeeld uit angst voor represailles. Veel journalisten weten echter niet dat het mogelijk is dat hun werkgever (een media-instelling) aangifte doet in plaats van de journalist zelf en dat de journalist de rol van getuige kan aannemen. Dit is mogelijk omdat journalisten door het OM en de politie worden aangemerkt worden als ‘medewerkers met een publieke taak’, mede dankzij de inspanningen van PersVeilig.

Als de werkgever aangifte doet in plaats van de journalist, kan de betreffende journalist meer bescherming worden geboden en kan hij of zij zoveel mogelijk ‘buiten’ de strafrechtelijke procedure gehouden worden. De rol van de journalist is in dat vergelijkbaar met de rol van andere getuigen, waardoor zijn/haar rol beperkt kan blijven tot het afleggen van verklaring. Ook kan onder strikte voorwaarden (gedeeltelijk) anoniem aangifte worden gedaan van een strafbaar feit door een journalist.

Het feit dat een journalist door het OM en de Politie wordt beschouwd als een ‘medewerker met een publieke taak’, zorgt er ook voor dat als een journalist aangifte doet van een bedreiging of geweldsincident, deze aangifte met prioriteit behandeld wordt. In de praktijk zien wij ook dat als eenmaal een melding of aangifte is gedaan door een journalist, de politie en het OM doorgaans sneller in actie komen als opnieuw een melding of aangifte wordt gedaan als deze verband houdt met de eerdere melding of aangifte. Alleen al daarom kan het lonend zijn om bedreigingen en geweldsincidenten te melden of aangifte te doen.

 

Bescherming journalistieke vrijheid hoog op de (politieke) agenda

Het afgelopen jaar zien wij in de praktijk dat meer journalisten en media-instellingen de politie en het OM weten te vinden in geval van geweldsincidenten of bedreigingen, als gevolg waarvan het aantal strafzaken toeneemt. Daarnaast zien wij dat politie, het OM en de politiek de ernst van de zaak inziet en dat de aangiften van journalisten serieus worden genomen en daadwerkelijk met voorrang worden behandeld.

Het afgelopen jaar zijn in enkele zaken verdachten veroordeeld door de strafrechter voor het bedreigen of mishandelen van journalisten. Zo is bijvoorbeeld de persoon die verdacht werd van de FunX radio DJ veroordeeld tot 100 uur taakstraf. Met het doen van aangifte kan dus ook daadwerkelijk resultaat worden bereikt.

 

Verdere informatie en PersVeilig

Journalisten of media-instellingen die geholpen willen worden bij veiligheidskwesties of (dreigende) geweldskwesties kunnen zich melden bij PersVeilig, het initiatief van de NvJ, het Genootschap van Hoofdredacteuren, politie en OM ter bescherming van de veiligheid van journalisten.

PersVeilig heeft ook het ‘Veiligheidsplan Nederlandse Media’ op haar website gepubliceerd. Daarin staan praktische tips voor zowel journalisten als media-instellingen om geweldsincidenten en geweldsbedreigingen te voorkomen en wordt beschreven hoe hier het beste mee kan worden omgegaan als zij zich voordoen.

Bent u een journalist of media-instelling en heeft u vragen over de juridische kant van het doen van aangifte bij de politie of het OM of heeft u hulp nodig bij het opstellen van een aangifte? Neem dan contact op met Frans-Jan Hulsbergen.